I
Upepo wa Bahari ya Hindi ulivuma kwenye bandari ya Dar es Salaam, ukibeba harufu ya chumvi, mafuta, na machafuko. Upepo huo ulikuwa na mshindo wa kilio – kilio cha samaki waliokufa, kilio cha wavu uliovunjika, kilio cha maisha yaliyopotea.
Juma alisimama kwenye mashua yake ya mbao iliyochakaa, mikono yake ikiwa imekunjwa na baridi ya usiku na uchovu wa siku nzima ya baharini bila samaki. Mbele yake kulikuwa na bahari kubwa, nyeusi kama usiku – bahari ambayo alikuwa ameishiwa na baba yake, ambayo ilikuwa imemlea familia yake kwa vizazi, ambayo ilikuwa imekuwa nyumba yake.
“Leo tena hakuna,” alisema kwa sauti ya kuchoka. “Samaki wameisha.”
II
Miaka kumi iliyopita, bahari hii ilikuwa na samaki wa kila aina. Juma na baba yake walikuwa wakivua kwa wavu wa asili, wakitumia ujuzi wa zamani wa nyota na mwezi. Kila siku, walirudi na samaki wa kutosha – kwa chakula, kwa kuuza, kwa maisha.
Kisha meli kubwa za wavuva wa nje zilifika. Zilikuwa na wavu wa kisasa, zilikuwa na rada, zilikuwa na kompyuta.
“Tutavua pamoja,” walisema. “Tutashiriki mavuno.”
Juma na wavuva wengine wa ndani walikubali. Mwanzoni, mavuno yalikuwa makubwa. Watu walipata pesa nyingi.
Lakini mwezi wa tatu, samaki walianza kupungua. Mwezi wa sita, sehemu nyingi za bahari zilikuwa tupu.
III
Sasa, Juma alilazimika kwenda mbali zaidi baharini. Saa nane za safari. Mafuta ghali. Na bado, mara nyingi, hurudi na hakuna.
“Kwa nini samaki wameisha?” aliuliza mtaalamu wa bahari.
“Meli za nje zinavua kila kitu,” alijibu. “Wanatumia wavu wa kisasa. Wanavua samaki wadogo na wakubwa. Wanaharibu makazi ya samaki.”
Juma alifikiria: Meli za nje: zinavua kwa wingi, zinasafirisha samaki kwa nchi za nje, zinauza kwa bei kubwa.
Mimi: ninavua kwa kiasi, ninaishi kwa samaki, ninauza kwa bei ya chini.
IV
Mwaka uliofuata, jambo la ajabu lilifanyika. Juma alikwenda hoteli ya watalii kwenye pwani. Katika menyu, aliona samaki wa aina aliyokuwa akivua. Bei: shilingi elfu kumi kwa kilo.
Alisoma kwa makini: “Samaki wa bahari ya Tanzania – Safi, Asili.”
Juma alifikiria: Mimi niliuza kilo hii kwa shilingi elfu mbili. Sasa inauzwa kwa elfu kumi.
Alijiuliza: Elfu nane hizo zinaenda wapi?
V
Siku moja, rafiki yake aliyehamia Uropa alimtumia picha. “Nimeona samaki wetu huko Uholanzi. Kwenye supermarket. Bei: euro kumi kwa kilo.”
Juma alihesabu: Euro kumi = shilingi elfu ishirini.
Yeye alipata: shilingi elfu mbili.
Alikwenda kwenye ofisi ya usimamizi wa bahari. “Nimeona samaki wangu ukiuzwa Uholanzi kwa bei kubwa,” alisema.
Ofisa alicheka. “Bwana Juma, hiyo ni biashara. Wao wanasafisha. Wanaweka lebo. Wanasafirisha. Wanaleta soko. Hiyo ndiyo gharama.”
“Lakini gharama ya elfu kumi na nane kwa kilo?” Juma aliuliza.
“Wazungu wanajua thamani ya samaki asilia,” ofisa alisema. “Wao wanajua kuwa samaki wa Tanzania hawajatumia kemikali. Ni samaki wa afya.”
VI
Mwaka wa saba, Juma alilazimika kuuza mashua yake. Hakukuwa na samaki. Hakukuwa na pesa za kurekebisha mashua.
“Bahari imekufa,” alisema mkwe wake. “Haiwezi kulisha tena.”
Juma alikumbuka bahari ya zamani. Alikumbuka samaki wengi. Alikumbuka maisha mazuri.
Sasa anaona bahari tupu. Anaona mashua zilizovunjika pwani. Anaona watoto wake wanaokosa chakula cha samaki.
VII
Leo, Juma amesimama pwani. Anaangalia bahari kubwa. Inaonekana tupu. Haina maisha.
Anakumbuka samaki wa zamani. Anakumbuka bahari iliyojaa uhai. Anakumbuka maisha yaliyokuwa mazuri.
Sasa anaona watalii wakila samaki katika hoteli za bei ghali. Anaona meli za nje zikivua kilichobaki. Anaona familia yake ikila samaki wa kufugwa kutoka China.
Bahari hii ya maumivu – inamtokea mtu gani?
Na nani anamwosha mateke yake kwenye bahari yetu?
Episode 9 of 10
