I
Harufu ya nguo za zamani na jasho zilichanganyika hewani, zikitoa harufu ya kuumiza pua. Mgogoro wa sauti za wauzaji na wanunuzi ulijaza soko la Gulioni, kila mtu akipigania nafasi yake kwenye ulimwengu mdogo huo wa plastiki na kitambaa.
Zainab alisimama kwenye kibanda chake cha mita mbili kwa mbili, mikono yake ikiwa imezunguka mwili kwa baridi. Mavazi yake yaliyokauka na jasho yalikuwa ya kitambaa chepesi cha Kiafrika, lakini juu yake alikuwa amevalia koti kubwa la mavazi ya mitumba – jasho la mtu mwingine ulimwenguni.
“Koti la jeans, shilingi elfu kumi!” aliita, sauti yake ikipotea kwenye kelele.
II
Miaka mitatu iliyopita, Zainab alikuwa mfanyi kazi wa kushona kwenye kiwanda cha nguo cha ndani. Alishona shati kumi kwa siku, akilipwa shilingi elfu mbili. Kiwanda kilikuwa kinatumia pamba ya ndani, inayolimwa na wakulima wa Shinyanga.
Kisha kiunganishi cha biashara kiliingia. Nguo za China zilianza kujaa soko – nafuu, nzuri, za kisasa. Kiwanda kilifungwa. Zainab alibaki bila kazi.
Siku moja, rafiki yake Mwanamvua alimwambia: “Kuna pesa kwenye mitumba. Unaweza kuanza na shilingi elfu ishirini.”
Zainab alikopa kwa shangazi yake. Alinunua mavazi matatu ya mitumba. Aliyauza kwa shilingi elfu arobaini. Faida: elfu ishirini.
Alianza kufikiri: Kiwanda: elfu mbili kwa siku.
Mitumba: elfu ishirini kwa siku.
Tofauti: elfu kumi na nane.
Alijikwamua. “Haya ndiyo maisha,” alijiona amechelewa.
III
Sasa, kila Jumatatu na Alhamisi, Zainab alisimama kwenye lori la mizigo kwenye bandari. Alilipa shilingi elfu tano kwa mfuko mmoja wa mavazi ya mitumba.
“Kutoka wapi?” aliuliza siku moja.
“Uropa,” mchukuzi alijibu. “Wanatoa mavazi yao ya zamani. Sisi tunanunua kwa kilo.”
Zainab alifikiria: Wanatoa mavazi yao ya zamani. Sisi tunanunua kwa kilo. Sisi tunauza kwa bei ya juu.
Lakini alipofungua mfuko, alishangaa. Mavazi yalikuwa mazuri sana. Yalikuwa kama mwari aliyepaka poda. Yalikuwa na lebo za bei ghali: Zara, H&M, Levi’s.
“Mtu aliacha vipi mavazi mazuri kama haya?” aliuliza mfanyakazi mwenzake.
“Kwao si mazuri tena,” alijibu. “Kwao ni takataka.”
IV
Mwezi wa sita, Zainab alianza kugundua tatizo. Mavazi ya mitumba yalikuwa yameua viwanda vya nguo vya ndani. Viwanda vya kushona vilikuwa vimefungwa nchini kwa sababu hakuna soko.
“Kwa nini kununua nguo mpya ghali wakati mitumba iko nafuu?” wanunuzi waliuliza.
Zainab alikumbuka kiwanda chake cha zamani. Alikumbuka wenzake wote waliofukuzwa kazi. Alikumbuka wakulima wa pamba walioshindwa kuuza mazao yao.
Sasa alikuwa anauza mavazi ya zamani ya Wazungu, na wakati huo huo, wakulima wa pamba wa Shinyanga walikuwa wakiuza mazao yao kwa bei ya chini sana, kwa sababu hakuna kiwanda cha kuchukua.
V
Mwaka wa pili, Zainab alifanikiwa. Alikuwa na kibanda kikubwa. Alikuwa anauza mavazi ya mitumba ya wanaume na wanawake.
Lakini siku moja, alimwona mtoto wa shule akiwa amevalia T-shirt ya mitumba. T-shirt hiyo ilikuwa na ujumbe: “I Love New York.”
Mtoto huyo hakuwahi kuona New York. Hakujua New York ilivyo. Alikuwa akivaa ujumbe wa picha ya mji ambao haujui.
Zainab alijiuliza: Kwa nini mtoto wangu anavaa habari za nchi ya mtu mwingine? Kwa nini sioni T-shirt zinazoandikwa “I Love Dar es Salaam”?
VI
Siku ya Jumatano, Zainab alipokea mfuko wa mavazi maalum. Ndani yake kulikuwa na kanzu nzuri za kislamu. Zilikuwa zimetengenezwa Uarabuni, zilikuwa na urembo wa kipekee.
Aliziuza kwa haraka. Kanzu moja aliiuza kwa shilingi laki moja.
Mwezi mmoja baadaye, alimwona mwanamume akiivaa kanzu hiyo hiyo kwenye mahafali. Alikuwa mjasiriamali maarufu.
“Kanzu yako ni nzuri,” Zainab alisema.
“Asante,” alijibu. “Nimenunua Uarabuni. Inagharimu dola mia mbili.”
Zainab alisimama kimya. Dola mia mbili = shilingi laki nne.
Yeye aliuza kwa: shilingi laki moja.
Mjasiriamali alilipa: shilingi laki nne.
Alifikiria: Kanzu imetengenezwa Uarabuni kwa gharama ya chini. Imeuzwa nchini kwa bei ya chini. Imeuzwa tena kwa bei ya juu.
Na viwanda vya kanzu nchini? Vimefungwa.
VII
Leo, Zainab amesimama kwenye kibanda chake. Anaangalia mavazi yake ya mitumba. Anaona T-shirt za Marekani. Anaona suruali za Italia. Anaona kanzu za Uarabuni.
Anakumbuka kiwanda chake cha zamani. Anakumbuka pamba ya Shinyanga. Anakumbuka wenzake waliofukuzwa kazi.
Sasa anauza mavazi ya zamani ya ulimwengu. Anawapa Watanzania mavazi ya kizamani ya mataifa mengine.
Mitumba hii inamnufaisha nani?
Kina nani wanafedheheshwa kwa kuvaa historia ya wengine?
Na viwanda vyetu vya nguo vimeenda wapi?
Je, bei nafuu ya mitumba inafaa kwa gharama ya viwanda vya ndani vinavyofungwa?
Kwa nini tunavaa habari za nchi za wengine kwenye nguo zetu?
Je, biashara ya mitumba inaleta ajira au inaiba ajira kutoka kwenye viwanda vya ndani?
Nani ananufaika zaidi – mchukuzi wa mitumba, muuza mitumba, au mnunuzi wa mwisho?
Episode 5 of 10
