Jioni ilishuka taratibu, ikibebwa na upepo mchanga uliovuta harufu ya udongo wa mbali. Majani yaligongana juu ya vichwa vyetu kama watu wanaonong’ona kwa hofu. Kijiwe hakikuwa na kelele zake za kawaida; kilikuwa kimelala kwa wasiwasi, kana kwamba kilihisi jambo zito lilikuwa njiani.
Hekima alifuta glasi zake mara ya pili, bila sababu ya wazi. Wazo Mbadala alikuwa amezungukwa na vipande vya karatasi, kila kimoja kikiwa na neno lililochorwa kwa hasira kisha kufutwa: SIRI. UWONGO. ADHABU.
Muhenga alikaa kimya, akishona kofia ndogo kwa sindano ya mbao. Kila kushona kwake kulikuwa tulivu lakini thabiti, kana kwamba alikuwa anafunga jambo lisiloonekana.
Mzee Doto alipoinua macho yake, giza la msitu lilikaa humo. Hakusema mara moja. Alivuta pumzi ndefu—ile ya mtu anayechota hadithi kutoka ndani ya kisima cha kumbukumbu.
Katika kijiji cha Mawinguni, kulisimama mti wa ajabu. Haukuwa mti wa kivuli wala wa matunda. Ulikuwa mti wa haki.
Ulikuwa mkubwa kama mbuyu, na majani yake yalifanana na masikio ya binadamu. Watu waliuita Mti wa Masikio.
Chini ya mti huu, ukweli haukuwa na sauti. Ukiusema, majani yalikaa kimya, yakitikisa kwa upepo tu, kama ishara ya kuvumilia.
Lakini uwongo—hata ule mdogo—ulipozungumzwa, majani yalipapatika kwa kishindo, yakigongana kwa sauti kama mvua ya mawe. Sauti haikuwa tupu; ilikuwa na hisia. Wakati mwingine hasira, wakati mwingine huzuni nzito.
Kwa vizazi vingi, mti huo ulikuwa hakimu wa kijiji. Ugomvi uliletwa hapo. Viapo vilitolewa hapo. Uongo haukupata pa kujificha.
Ndani ya kijiji hicho waliishi vijana wawili waliokuwa marafiki kama kivuli na mwili: Kobe, mpole na mzito wa mawazo, na Mwepesi, mwenye ulimi mwepesi kuliko busara.
Siku moja, chini ya Mti wa Masikio, Kobe alimwambia rafiki yake siri nzito kuliko jiwe.
“Baba yangu alinitengenezea ndoto,” alisema kwa sauti iliyopasuka. Aliniambia kuna Hazina kubwa ya dhahabu ameizika, kumbe “Hakuna hazina. Hakuna dhahabu. Alinidanganya ili nijitume. Sasa najua, nami nimechoka.” Hata pesa ya kupata mwenza Sina!
Majani yalikaa kimya. Ukweli ulikuwa umepita.
Mwepesi alimfariji. “Siri yako iko salama nami,” alisema.
Lakini Mwepesi alikuwa na njaa ya kusema. Siri ile ikageuka mzigo mtamu. Akamwambia mkewe. Mkewe akamwambia dada yake. Dada akamwambia mumewe.
Ndani ya siku chache, kijiji kizima kilikuwa kinanong’ona: Kobe ni maskini. Familia yao ni ya aibu.
Kobe alivunjika moyo, alimwita Mwepesi chini ya Mti wa Masikio.
“Kwa nini?” aliuliza. “Uliuza heshima yangu?”
Mwepesi akasema kwa sauti laini, “Nilifanya hivyo ili wakusaidie.”
Uongo.
Mara ile ile, mti ulipiga kelele—sio ya hasira pekee, bali ya huzuni nzito, kama kilio cha mzazi aliyesalitiwa. Majani yaligongana kwa kishindo. Kijiji kizima kikakusanyika.
Kadiri Mwepesi alivyosisitiza, ndivyo mti ulivyozidi kulia.
Hukumu ikatolewa bila maneno mengi.
Kuanzia siku ile, sauti ya Mwepesi haikuwahi kusikilizwa tena. Kobe akaondoka kijijini, akiwa amejeruhiwa kutokuwa na imani na rafikiye kuliko umasikini.
Mzee Doto alinyamaza. Zaidi ya sauti ya Moto. Kimya kikawa kizito.
Mama Nia alitikisa kichwa. “Haki ilifanyika.”
Lakini Wazo Mbadala alitikisa karatasi zake. “Mti ulihukumu maneno, si nia.”
Hekima akaongeza, “Na haukuzuia jeraha—ulisubiri, litokee”
Mama Nia alipasua sauti kwa uchungu. “Huyu Mwepesi alistahili! Mtu mkorofi! Anauza siri za rafiki kwa kupenda ubuyu! Mti ulimfanyia haki, Kobe! Ningekuwa mimi, ningekuwa na hasira zaidi!”
Wazo Mbadala alichukua karatasi zilizovunjika. Alizitenganisha: SIRI upande mmoja, UWONGO upande wa pili, na katikati, aliandika: MAANA.
“Tunamhukumu Mwepesi kwa urahisi,” Wazo Mbadala alisema kwa utulivu. “Lakini hebu tuulize: Mwepesi alisema aliuza siri kwa ‘kusaidia.’ Ni uwongo, ndio. Lakini je, lengo lake lilikuwa baya? Kwa nini alifikiri hivyo? Pengine aliona Kobe akizama kwenye huzuni, akajiambia, ‘Kama watu wengine wakijua mateso yake, watamsaidia.’ Pengine aliamini uwongo wake mdogo – kwamba alikuwa anamwambia watu kwa sababu nzuri – ulikuwa wa lazima kwa lengo zuri. Mti ulihukumu neno. Lakini je, ulihukumu nia? Mti wa Masikio ulimshtaki kwa kile alichokisema, si kile alichokifikiria. Je, haki ya msingi iko wapi?”
Hekima aliyatua glasi zake, akizisimamisha mwanga wa mkaa.
“Wazo Mbadala, unaona utata wa nia,” Hekima alisema. “Lakini swali langu ni hili: Kwa nini mti ulilipiza kisasi kwa uwongo tu? Kwa nini haukupapatika pale Kobe alipomwambia Mwepesi siri chini yake? Siri hiyo ilikuwa na uwezo wa kuumiza – na kumuumiza Kobe mwenyewe. Ikiwa mti ni hakimu wa haki, kwa nini haukumlinda Kobe kabla ya dhambi? Kwa nini haukumwambia, ‘Kobe, usimwambie mtu yeyote, hata rafiki yako, kitu ambacho kitaumiza ikiwa kitatoka’? Mti ulikuwa mtendeshaji wa hukumu, si mwalimu wa hekima. Na hivyo, uliendesha ghasia, badala ya kuzuia.”
Mjadala uliwaka. Je, Mwepesi alikuwa muongo tu, au alikuwa na nia njema? Je, mti alifanya haki, au alirithisha adhabu bila rehema? Na je, Kobe alikuwa mpole asiye na hatia, au alikuwa mwenyewe kupenda kukimbilia mti badala ya kuamini moyo wake?
Ndipo Muhenga alipoinua kichwa chake. Nguo aliyokuwa akishona ilikuwa imekwisha – ilikuwa kofia ndogo. Aliitupia mbele yake, akasema kwa sauti yake ya zamani:
“Kikulacho ki nguoni mwako.”
(What eats you up is in your own clothing fold.)
Kimya kilifuata kwa sekunde chache, kisha akarudia, akiielezea kwa maneno yake:
“Mwepesi, aliyekula – hasira, hutengwa – alikuwa amejifungia katika nguo yake mwenyewe. Sio mti. Alichagua kufunga uwongo kwenye kifua chake badala ya kufunga kinywa. Kikulacho kilikuwa kimenenea ndani yake, si nje.”
“Na kwa Kobe,” Muhenga akaendelea, akitazama moto, “pia, kikulacho kilikuwa nguoni mwake. Huzuni yake na kutojiamini. Alikimbilia mti kumpa ushahidi, badala ya kukabiliana na rafiki yake moyo kwa moyo. Mti ukampa ushahidi, lakini ukamwondolea nafasi ya msamaha.”
Bwana Makini aliuliza kwa sauti dhaifu, “Lakini, Muhenga, mti ulifanya kazi yake. Ulimwonyesha mwongo.”
Muhenga alichukua kofia aliyoshona, akaiweka kwenye kichwa chake. Alionekana kama mzee wa haki ya kale.
“Mti haukuki mwenye kuni.”
(A tree does not uproot itself for the one with firewood.)
“Anasema nini?” Juma Mhandisi aliuliza.
Wazo Mbadala alifahamu. “Anasema… Mti wa Masikio ulikuwa na ‘kuni’ yake – amri yake, utaratibu wake. Haukuweza ‘kujikuna’ – yaani, kubadilika – kwa ajili ya ‘mwenye kuni’ – yaani, Mwepesi aliyeleta moto wa uwongo wake. Mti ulibaki kwenye haki yake ya msingi: uwongo ni mbaya. Haukuweza kuingiza huruma katika hukumu yake. Ilibidi iwe hivyo.”
Hekima aliongeza, “Na hivyo, kulikuwa na waliokosa. Kobe alikosa hekima ya kumshikilia rafiki yake bila kumtuma kwenye koti. Mwepesi alikosa uaminifu. Na mti mwenyewe… ulikosa uwezo wa kutoa mafundisho badala ya hukumu.”
Nilikaa na kufikiri kuhusu mizigo ya siri na kelele za uwongo. Kuhusu hakimu asiye na huruma na rafiki asiye na uaminifu.
Muhenga hakutupa hukumu. Alitupa mwanga. Alituonyesha kwamba kila mmoja wetu ana “kikulacho” katika nguo zetu wenyewe – hitaji, woga, kiburi – na kwamba mara nyingi, mti wa hukumu wa nje haufanyi chochote ila kukishika mwanga hicho.
Alitukumbusha kwamba kabla ya kukimbilia chini ya mti wa masikio ya ajabu, tunapaswa kusikiliza sauti ndogo ya hekima ya moyo wetu wenyewe. Na kwamba wakati mwingine, ukweli mkubwa zaidi si kile mti unachosema; ni kile tulichokifunga ndani, na kile tulichokiumiza wakati tukikifungua.
Jioni hiyo, tuligundua kwamba masikio ya kweli hayapatikani kwenye mti. Yanapatikana katika uaminifu wa kimoyo, na katika uwezo wa kuvumilia ukweli usio na kelele za kishindo.
Kimya kilirudi kijiweni. Safari ya mawazo ilikuwa imeanza.
Episode 7 of 7