I
Kishindo cha mti mkubwa ukianguka kilisikika kama radi kwenye msitu wa misitu mingi. Sauti hiyo ilipasua utulivu wa asubuhi, ikaleteleza ndege kuruka kwa hasira na wanyama kukimbia kwa hofu.
Bahati alisimama karibu na shina lililokauka, shoka lake likiwa bado na nguvu ya kutafuna gogo. Miale midogo ya jua ilimwangazia uso wake uliojaa uchovu na mafuta ya mti. Alikuwa amemaliza kukata mti wa asili wa miaka mia mbili – mti ambao kwa vizazi sita ulikuwa umetawala sehemu hii ya msitu.
“Ulikuwa mzito, mzee,” alisema kwa mti uliolala, kama aombae msamaha.
II
Miaka miwili iliyopita, Bahati alikuwa mkulima mdogo wa mahindi na viazi. Shamba lake la hekta mbili lilikuwa karibu na msitu huu. Kila msimu wa mvua, msitu ulimpatia unyevunyevu. Kila msimu wa joto, ulimkinga na upepo mkali.
Kisha bibi yake alipatwa na ugonjwa wa kisukari. Gharama za matibabu zilikuwa shilingi milioni mbili. Bahati alijaribu kuuza mazao, lakini bei zilikuwa chini. Alijaribu kupata mkopo, lakini benki ilikataa – hakukuwa na dhamana.
Siku moja, ndugu yake Ali alifika kutoka mjini. “Nina suluhisho,” alisema. “Kuna mabrokari wanunua mbao. Mti mmoja wa asili unaweza kukupa laki mbili.”
Bahati alitazama msitu. Alikumbuka hadithi za mababu kuhusu miti hii. Alikumbuka maagizo: “Usikate mti mkubwa. Ni kama babu wa msitu.”
Lakini alifikiria bibi yake hospitalini. Alifikiria milioni mbili.
“Sawa,” alisema. “Nitaanza kesho.”
III
Siku ya kwanza ya ukataji, Bahati alisimama mbele ya mti wa kwanza na shoka. Mwili wake uliteta. Alikuwa anasikia sauti ndogo kutoka nafsini: “Usifanye hivi.”
Lakini alikumbuka bibi yake. Alikumbuka daktari akisema: “Pesa au maisha.”
Alipiga.
Shoka lilijikwaa kwenye gome la mti. Mti uliitika kama mtu aliyeumizwa. Lakini Bahati aliendelea. Kila pigo lilikuwa na maombi: “Bibi apone. Bibi apone.”
Mwezi mmoja baadaye, alikuwa amekata miti kumi. Alikuwa amepata shilingi milioni mbili. Bibi yake alipona.
Lakini msitu ulianza kubadilika. Miti iliyobaki ilianza kukauka. Mvua ilipungua. Udongo ulianza kutoroka kwa upepo.
IV
Mwaka uliofuata, shamba la Bahati lilianza kushindwa. Mvua ilikuwa imepungua kwa kiasi kikubwa. Mimea ilikauka kabla hijaiva.
“Msitu umekufa,” jirani yake alimwambia. “Hakuna kinachofanya mvua ishikilie tena.”
Bahati alitazama shamba lake la mahindi yaliyokauka. Alikumbuka mavuno mazuri ya zamani. Alikumbuka miti mikubwa iliyokuwa imeunganisha anga na ardhi.
Sasa alikuwa na pesa, lakini hakuwa na chakula. Alikuwa amelipia matibabu ya bibi yake, lakini sasa familia yake yote ilikuwa na njaa.
V
Siku moja, Bahati alifuata lori lililokuwa likichukua mbao zake. Liliingia kwenye kiwanda kikubwa cha mbao huko mjini.
Akaona miti yake ikisafishwa, ikikatawa, ikifanywa mbao nzuri. Akaona mbao hizo zikipelekwa kwenye gari kubwa.
“Zinaenda wapi?” aliuliza mlinzi.
“Dar es Salaam,” alijibiwa. “Kisha zinapelekwa Uarabuni. Kutengenezwa samani za kifahari.”
Bahati alikwenda duka la samani mjini Mwanza. Akaona kiti kizuri kilichofanywa kwa mbao za mti wa asili. Bei: shilingi milioni moja.
Alikumbuka: Mti mmoja aliuza kwa laki mbili.
Kiti kimoja cha mti huo huo: milioni moja.
VI
Mwaka wa tatu, janga lilikuja. Mvua kubwa ilinyesha kwa nguvu zaidi ya kawaida. Bila miti kushikilia udongo, maji yalichukua udongo wote wa milimani. Matope yalipita kijijini, yakiiba nyumba, kuvunja maboma na kuchukua mazao.
Bahati alisimama kwenye nyumba yake iliyoharibika, akitazama shamba lake lililokuwa limepotea kwenye matope.
Bibi yake alimwendea. “Mungu amekasirika,” alisema. “Tulikata miti ya maombi.”
“Mit ya maombi?” Bahati aliuliza.
“Ndiyo,” bibi alisema. “Kila mti una maombi ya wazee wetu. Unapokata mti, unaikata sala. Unapouza mbao, unauza baraka.”
VII
Leo, Bahati amesimama kwenye eneo la msitu uliopotea. Anaangalia ardhi iliyokufa. Anakumbuka miti mikubwa. Anakumbuka ndege waliokuwa wakiimba. Anakumbuka wanyama walioishi hapa.
Sasa anaona tu shina zilizokauka. Anaona udongo uliotoroka. Anaona kijiji chake kilichoharibiwa na mafuriko.
Anakumbuka kiti cha milioni moja huko Mwanza. Anakumbuka laki mbili alizopata kwa mti.
Miti hii ilimnufaisha nani?
Samani hizo za kifahari ziliingia nyumba za nani?
Na sisi tulipata nini – laki mbili, mafuriko, njaa?
Je, thamani ya mti inapaswa kuwa bei ya mbao tu, au pia thamani ya mazingira yanayolindwa?
Kwa nini mti wa Afrika unahitaji kwenda Uarabuni kufanywa samani za kifahari?
Je, laki mbili za leo zinafaa kwa shida za mafuriko ya kesho?
Nani ananufaika zaidi – mkataji mti, mfanyabiashara wa mbao, au mnunuzi wa samani za kifahari?
Au wote ni wahanga wa mabadiliko ya tabia nchi ?
